Sinds 2002 wordt de officiële papieren vragenlijst aangevuld met een online internet macroseismische enquête: « Heeft U een aardbeving gevoeld? » (“Did You Feel It?”, DYFI). Onze online vragenlijst werd opgemaakt naar de originele enquête van de Amerikaans Geologische Dienst (USGS) opgesteld na pioneering onderzoek door David Wald en collega’s (Wald et al. 1999). De KSB vragenlijst is vertaald in 4 talen (Nederlands, Frans, Duits en Engels) om een zo groot mogelijk taalgebied te bestrijken. De online DYFI resultaten laten ons toe om op een snelle en automatische manier een online gemeentelijke macroseismische intensiteitskaart te maken. Hiermee kunnen de lokale autoriteiten en bevolking worden geïnformeerd over het getroffen gebied en over potentiële schadegevallen. Deze informatie is complementair aan de registraties in het seismische netwerk en dient om aardbevingen en hun impact in België te bestuderen. Wanneer rapporten online worden ingediend onmiddellijk na een gevoelde aardbeving, wordt de macroseismische kaart online elke 5 minuten vernieuwd (Lecocq et al., 2009).
In 2011 trad het Erdbebenstation Bensberg (BNS, Universiteit van Keulen) toe tot de online bevraging van de KSB. Hierdoor kunnen Duitse burgers hun ervaring over een gevoelde aardbeving indienen op het KSB-BNS netwerk en door de samenwerking wordt er een Belgisch – Duitse macroseismische kaart in real-time gegenereerd. Deze grensoverschrijdende samenwerking is uniek in de wereld!
In een officiële gemeentelijke intensiteitskaart wordt de gemiddelde intensiteit per gemeente weergegeven. Omdat gemeentegrenzen in sé onregelmatig zijn, is de intensiteitsverdeling op een dergelijke kaart zeer heterogeen. In 2014 ontwikkelde de seismologische dienst een eigen algoritme om de coördinaten van de ingediende adressen te geolokaliseren tot op het straatdetail. Sinds 2015 groeperen we deze gegeocodeerde adressen in gelijkvormige gridcellen (van 25 km2 of 100 km2) en wordt er een intensiteitswaarde toegekend aan elke cel op basis van de antwoorden die in die cel liggen. Dit gebeurt in een GIS programma. Deze methodologie (zie Figuur 5) laat ons toe om de verspreiding van een waargenomen aardbeving op een veel homogenere manier weer te geven dan in een officiële gemeentelijke kaart. Omdat inwoners niet altijd hun adres indienen, worden in een grid cel kaart niet alle rapporten gebruikt (meestal 80-90 % van de data).
Sinds 2016 werkt de KSB samen met het Bureau Central Sismologique Français (BCSF, Universiteit van Strasbourg). Inwoners van Frankrijk die een aardbeving voelden die in België of Frankrijk plaatsvond kunnen hun getuigenis op ons online systeem indienen en de resultaten worden automatisch doorgestuurd naar het BCSF. Dit laat toe een real-time grensoverschrijdende intensiteitsevaluatie uit te voeren, dewelke beide instituten meer informatie geeft om het effect van een aardbeving te bestuderen.
En wat met uw gemeente?
Al die ingevulde papieren vragenlijsten van de 20e eeuw bleven decennialang verspreid in de archieven van de KSB. In het kader van zijn doctoraat bracht Ben Neefs ze samen met Koen Van Noten, Kris Vanneste en Thierry Camelbeeck bijeen in één geharmoniseerde dataset: de Belgian Traditional Macroseismic (BTM) database (Neefs et al., 2024, Journal of Seismology). De database bevat 23.950 intensiteitswaarden op de Europese Macroseismische Schaal, verspreid over 80 gevoelde aardbevingen in en rond België met lokale magnitudes tussen 2.4 en 5.8.
De volledige dataset is vrij beschikbaar via ons online platform MIDOP. Hiermee kan u de impact van elke aardbeving afzonderlijk bekijken, maar ook opzoeken welke aardbevingen uw eigen gemeente hebben getroffen. Benieuwd hoeveel aardbevingen er in de 20e eeuw in uw gemeente werden gevoeld? Zoek ze op! Let wel: het ontbreken van een waarneming voor een gemeente wijst op een gebrek aan getuigenissen, niet op een aardbeving die er niet werd gevoeld. Samen met de online DYFI-enquêtes sinds 2002 geeft de BTM database een gedetailleerd beeld van 125 jaar seismische impact in België. Dit beeld laat ons toe om de Belgische seismische gevarenkaart te toetsen en na te gaan welke attenuatiemodellen het best passen bij Belgische aardbevingen.
Consulteer de database op: seismology.be/midop (dataset-DOI: 10.24414/2b5w-j029).
Referenties
- Lecocq, T., Rapagnani, G., Martin, H., De Vos, F., Hendrickx, M., Van Camp, M., Vanneste, K., Camelbeeck, T., 2009. B-FEARS: The Belgian Felt Earthquake Alert and Report System. Cahiers du Centre Européen de Géodynamique et de Séismologie.
- Wald, D.J., Quitoriano, V., Dengler, L.A., Dewey, J.W., 1999. Utilization of the internet for rapid community intensity maps. Seismological Research Letters 70(6), 680- 697.